اخبار

تن فروشی؛ معضلی که باید برای آن چاره اندیشید (ایرنا )

تن فروشی؛ معضلی که باید برای آن چاره اندیشید (ایرنا )

 گزارشی از نشست معرفی و نقد کتاب «بررسی آسیب های اجتماعی روسپیگری»

تهران-ایرنا-نخستین گام برای آسیب شناسی و حل معضل ها و مسایل اخلاقی و اجتماعی همچون تن فروشی، پذیرش صورت مساله و اذعان به وجود آن است.


نشست معرفی و نقد کتاب «بررسی آسیب های اجتماعی روسپیگری» روز سه شنبه گذشته 13 اسفند 1392، با حضور صاحبنظران مسایل اجتماعی و توانبخشی در دفتر انتشارات یادآوران ناشر این کتاب برگزار شد.

در این نشست «خسرو آذربایجانی» مدیر مسوول موسسه ی انتشاراتی «یادآوران»، «علی قاسمی» ویراستار کتاب، «مروئه وامقی» و «معصومه دژمان» اعضای هیات علمی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، «پیام روشنفکر» پژوهشگر و نویسنده در حوزه ی مسایل اجتماعی به بررسی و نقد این کتاب پرداختند.

این کتاب که نوشته ی «سعید مدنی» جامعه شناس است، از شش فصل تشکیل شده است. فصل اول به کلیات و فصل دوم به بررسی نظری موضوع درچارچوب نظریه های زیست شناختی، روانشناختی، جامعه شناختی، جرم شناختی و فمینیستی پرداخته است. فصل سوم نیز بر ویژگی های فردی و خانوادگی روسپیان و فصل چهارم بر علل و عوامل خانوادگی متمرکز شده است. فصل پنجم نیز به صورت خاص به بیان رابطه ی روسپیگری و ایدز و فصل آخر نیز به قوانین و مقررات چه در ایران و چه در سطح بین المللی اختصاص داده شده است.

سعید مدنی مولف کتاب تحصیلات خود در رشته های علوم تربیتی و روانشناسی را در ایران به پایان رساند و سپس دکترای خود را در دانشگاه ساترن پاسیفیک آمریکا اخذ کرده است. چاپ نخست این کتاب سال جاری با شمارگان یک هزار نسخه و از سوی انتشارات یادآوران صورت گرفت.

در ابتدای این نشست خسرو آذربایجانی مدیرمسوول انتشارات یادآوران معرفی کوتاهی از این کتاب ارایه داد و آن را دستاورد یک مشارکت جمعی با حضور پژوهشگران مختلف دانست. وی به آثار پیشین مولف کتاب از جمله «اعتیاد در ایران» (ناشر: ثالث)، «جماعت گرایی و برنامه های جماعت محور» (ناشر: یادآوران) اشاره کرد و ضمن تاکید بر انتشار آثاری در زمینه ی آسیب های اجتماعی گفت: اگر چنین موضوعاتی منتشر نشود یا در عرصه ی اجتماعی بروز و ظهور پیدا نکند، تنها در سطح یک پژوهش آکادمیک باقی خواهد ماند.

مدیرمسوول انتشارات یادآوران در ادامه در مورد فرایند ویرایش و انتشار کتاب، توضیحاتی ارایه کرد و گفت: ویراستاری کتاب با دو یا سه مرحله رفت و برگشت بین ناشر و مولف و موسسه انتشاراتی صورت گرفت و در نهایت در سال 1390 به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تحویل داده شد. فرآیند بررسی کتاب نیز مدتی به طول انجامید و سرانجام در دولت یازدهم با یک سری تغییرها و تعدیل ها و حذف دو فصل از کتاب که محتوای آن هنوز امکان مطرح شدن به صراحت در جامعه وجود ندارد، به چاپ رسید.



*** معرفی کتاب و پیشینه ی مطالعاتی در این زمینه

در ادامه ی این نشست، پیام روشنفکر پژوهشگر و نویسنده در مورد آغاز فرایند نگارش کتاب بررسی آسیب های اجتماعی روسپیگری گفت: در سال 1384 وزارت بهداشت طرحی را با همکاری صندوق جمعیت سازمان ملل متحد ( UNFPA) با عنوان «ارزیابی سریع وضعیت روسپی گری در شهر تهران» بود، سفارش داد که طی یک سال و نیم انجام شد. این کار حاصل مطالعات چهاردهه قبل در این ارتباط بود.

روشنفکر نخستین مطالعه در زمینه ی تن فروشی را پژوهش خانم «ستّاره فرمانفرماییان» مادر مددکاری اجتماعی ایران عنوان کرد که به علت نفوذ خود در دربار قاجار این فرصت را به دست آورده بود. وی گفت: طرح های بعدی در این زمینه یا در حوزه ی سلامت و با دیدگاه سلامت نگر بوده یا رویکرد جرم شناختی داشته و تنها یک مورد کار جامعه شناختی بوسیله ی مرحوم دکتر «رحمت الله صدیق سروستان» انجام شده است.

این پژوهشگر مسایل اجتماعی اظهار داشت: به طور کلی پژوهش هایی که در زمینه ی روسپیگری صورت گرفته با سه رویکرد انجام شده است: از دیدگاه خود روسپیان، از دیدگاه مشتریانشان و از دیدگاه مراکز حمایتی مثل مددکاران اجتماعی.


*** تنوع در جمع آوری اطلاعات


در ادامه ی این نشست مروئه وامقی که در حوزه ی کودکان کار، تن فروشی و اختلالات هویت جنسی پژوهش هایی را انجام داده است، به نقد و بررسی این کتاب پرداخت. وی در ابتدا ضمن تمجید از انجام چنین پژوهشی که در زمینه ی آسیب های اجتماعی است، نقطه قوت این اثر را جمع آوری داده های عینی در آن دانست که به زعم وی به دلیل دسترسی دشوار به زنان تن فروش، با سختی هایی روبرو است

وامقی تنوع اطلاعات در این پژوهش را محصول تنوع ذاتی مساله و طبقه بندی مختلف دانست و گفت: تفاوت در دسترسی به جمعیت های زیر پوشش در جایگاه زنان در زندان، بهزیستی یا خیابان می تواند تفاوت در نتایج حاصله، چه به لحاظ ویژگی های جمعیت شناسی و چه به لحاظ سبب شناسی را به همراه داشته باشد و همین هنر بزرگ کتاب محسوب می شود.



*** نقیصه های اثر

وامقی در ادامه وجود تناقض در اطلاعات ارایه شده در این کتاب را بیانگر نقاط ضعف کار و راهنمایی برای محققان برای پر کردن نقیصه های اطلاعاتی مطالعات آینده دانست. عضو هیات علمی دانشگاه علوم بهزیستی افزود: آن دسته از اطلاعات که از طریق تکرار به ثبات و پایایی رسیده است، می تواند در حوزه ی اجرایی برای سیاست گذاری در زمینه ی آسیب های اجتماعی از جمله تن فروشی مورد استفاده قرار گیرد و خلاهایی را که نیازمند دخالت نهادها و تصمیم گیران در بخش های حقوقی و رفاهی است، تعیین شود.

وی در پایان به یک کمبود اساسی در کتاب یعنی همان بخش های حذف شده در خصوص ویژگی های پدیده ی تن فروشی در ایران، طبقه بندی زنان و بازار کار تن فروشی در کشور پرداخت.

روشنفکر نیز محدود بودن اطلاعات این کتاب به شهر تهران را یکی از نقایص این کتاب دانست و تصریح کرد: این مطالعه به صورت خاص در تهران انجام شده است و مقایسه نشان می دهدکه این کار تنها شکل خاصی از روسپیگری یعنی تن فروشان خیابانی (Street prostitution) را مورد بررسی قرار داده است که طرح جلد نیز با آن همخوانی دارد و در متن کتاب باید این ابعاد تشریح شود.



*** اهمیت نگاه جامعه شناختی اثر

معصومه دژمان یکی دیگر از صاحبنظران حاضر در این نشست بود. وی تحصیلات دکتری خود را در زمینه ی سلامت روان در دانشگاه کارولینسکای سوئد به اتمام رسانده و پیش از این، مجری طرح مطالعاتی در خصوص رفتارهای پرخطر مرتبط با ایدز به سفارش وزارت بهداشت و صندوق جمعیت سازمان ملل در شیراز و بروجرد بوده است.

وی بر اهمیت رویکرد جامعه شناختی و تلفیق آن با رویکرد سلامت محور در بررسی تمامی آسیب های اجتماعی تاکید کرد و گفت: مولف این کتاب با نگاهی ساختارمند، منسجم و هدفمند، پژوهش های خود را در قالب کتاب ارایه می دهد تا طیف وسیعتری بتوانند از آن بهره مند شوند.

دژمان افزود: کتاب «راهنمای ارزیابی رفتارهای پرخطر جنسی در گروه در معرض آسیب» نتیجه پژوهشی بود که در شیراز و بروجرد انجام دادیم که در آن برجسته سازی حوزه های مداخله برای حل این مساله مشهود بود و می تواند مکملی بر این کتاب باشد.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی در مورد اهمیت ارایه ی یکی از فصل های کتاب با عنوان روسپیگری و ایدز گفت: زنان تن فروش به علت شغلی که دارند به لحاظ سلامتی، روانی و اجتماعی در معرض آسیب های متفاوتی هستند؛ کما اینکه در طرحی که در این خصوص در منطقه ی «دروازه غار» تهران در حال انجام است، به هر سه بُعد آن اشاره شده است. این زنان در معرض انواع بیماری های جنسی، مقاربتی و ایدز و حتی سرطان های ناشی از بیماری های مقاربتی قرار دارند و از طرفی چون از حمایت حقوقی برخوردار نیستند، حتی ممکن است در صورت دخالت نیروهای انتظامی از سوی آنان مورد خشونت قرار بگیرند.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم بهزیستی با اشاره به شکسته شدن تابوی ایدز و به روزرسانی مستمر گزارش ها در این زمینه اضافه کرد: چون مبنای اصلی این کتاب «شواهد محور» بودن آن(evidence based) است، تاخیر در چاپ منجر به کهنه شدن مستندات آن شده است و شواهد مربوط به ایدز باید در تجدید چاپ این کتاب به روز رسانی شود.

به عقیده ی وی، سازمان های غیردولتی به شدت نیازمند این گونه اطلاعات و کتاب ها هستند و باید منابع مختلف در زمینه ی آسیب های خاص مثل اعتیاد و روسپیگری در اختیار این نهادهای غیردولتی قرار بگیرد.



*** روسپیگری؛ پیامد ناخواسته معضل های اجتماعی دیگر

مروئه وامقی روسپیگری را پیامد مشکلات دیگر جامعه از قبیل فقر و مشکلات اقتصادی دانست و گفت: موارد بسیاری گزارش شده است که زنان تن فروش به ناچار و از فرط ناتوانی در تامین هزینه های زندگی به این کارروی آورده اند. در خیلی از موارد بسیاری از دختران در حالت اضطرار وقتی از خانه فرار می کنند، ناگزیر هستند برای گذراندن شب به جاهایی پناه ببرند که در معرض سوء استفاده قرار می گیرند. آگاهی دقیق نسبت به سر منشای این مسایل می تواند در پیشگیری از مساله و معضل های بعدی آن موثر باشد.

روشنفکر نیز در ارتباط با این مساله گفت: تدوین این اثر همزمان با بروز موج سوم ایدز در ایران بود و گروه زنان تن فروش عامل اصلی انتقال موج سوم ایدز در کشور اعلام شد. بیان همین موضوع به معنای به رسمیت شناختن مساله روسپیگری در کشور بود؛ اما بعدها مشخص شد که شواهد کافی برای نسبت دادن بخش عمده یی از این عوامل به این گروه وجود ندارد. به هر شکل، همه ی این اتفاق ها گشایش دری به روی پژوهش ها در این حوزه بود تا به تدریج این بحث ها در حوزه ی سیاست گذاری ها و تصمیم گیری ها پیش رود.



*** دید غیرواقعی، احساسی و ساده انگارانه نسبت به آسیب های اجتماعی

در انتهای این نشست، پرسش هایی از طرف میهمانان و حاضران مطرح شد که سخنرانان به آنها پاسخ دادند. پرسش و پاسخی صورت گرفت. یکی از حاضران در نشست پرسشی درباره ی چرایی نپذیرفتن این مساله از سوی مردم و مسوولان به عنوان یک معضل واقعی اجتماعی که باید برای آن راهکار ارایه کرد، مطرح کرد که وامقی در پاسخ به آن گفت: این تابو بودن مختص ایران نیست و در همه جای دنیا این دیدگاه وجود دارد. البته باید گفت یک دید غیرواقعی، گاهی احساسی یا گاهی ساده انگارانه نسبت به آسیب های اجتماعی بویژه از آن دست مسایل اجتماعی که نمی توان در مورد آن صحبت کرد وجود دارد و این در بین مردم، سیاستگذاران اجتماعی و کارگزاران و متخصصان غیر این حوزه ها نیز امری مرسوم است.

وی افزود: در این موارد گاهی باورهای اغراق آمیزی در نگاه به آسیب های اجتماعی وجود دارد؛ به عنوان مثال نسبت به کودکان کار یک دیدگاه هیجانی شکل گرفته است که همه ی اینها یا دزدیده شده اند یا مورد خرید و فروش و قاچاق قرار می گیرند. اما واقعیت این است که آسیب های اجتماعی یعنی زنان خیابانی و کودکان کار و اعتیاد پدیده های یکسان و یکدستی نیستند؛ اینها ترکیبی هستند از گروه های مختلف با ویژگی های متفاوت که به دلایل گوناگون به این کار مشغول شده اند. نگاه به آنها باید در سطح متعادل، معقول و منطقی بین دو دیدگاه افراطی یعنی محدود کردن و اتهام زنی به آنان از یک سو و قایل شدن حق اشتغال و درآمد نوسان داشته باشد. در مجموع هر چه صحبت کردن راجع به این مساله راحت تر باشد، بهتر می توان دید واقع بینانه یی نسبت به قضیه داشت.

دژمان عضو هیات علمی دانشگاه علوم بهزیستی نیز در پاسخ به این پرسش گفت: در کشوری مثل کانادا همچنان تن فروشی جرم به حساب می شود و به محض رویت یک زن تن فروش او را دستگیر می کنند. منتها امکان دارد که در برخی جوامع برای این زنان یک سری حقوق در نظر گرفته شود. در بحث هایی که در مورد زنان تن فروش در بروجرد انجام شد مشخص شد که آنها درآمدهای کلانی دارند. وقتی از این زنان پرسش می شد آیا حاضر به عوض کردن تن فروشی با شغل دیگری هستند پاسخ آنها منفی بود.

وی یادآور شد: نباید نسبت به این قضیه دیدگاه هیجانی و همچنین محدودگرایانه داشت. این قضیه باید براساس جوامع و قومیت های مختلف بررسی شود و علل و عوامل مختلف آن براساس جامعه مورد تحقیق مطالعه شود.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم بهزیستی در ادامه گفت: الان مراکز حمایتی که پیش از این بدون داشتن تابلو برای این گروه راه اندازی شده بود، به خاطر انگ اجتماعی که ایجاد می کنند، زیر سوال برده شده اند. به دلیل همین انگ و برچسب زنی، بسیاری از این زنان به دنبال این مراکز نمی روند؛ چون ترس از شناخته شدن دارند.

۱۷ اسفند ۱۳۹۲ ۱۵:۳۱
ایرنا |

نظرات بینندگان

نام را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید