دادگاه ویژه اطفال

 

دادگاه ویژه اطفال

معمولا در اکثر کشورهای پیشرفته و مترقی جهان دادگاهها و مراجع ویژه ای برای رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان در نظر می گیرند و مقررات مخصوصی برای دادرسی این افراد تدوین گردیده است در سیستم قضایی ایران قانون رسیدگی به جرایم اطفال در سال 1304 تصویب گردید و چند بار اصلاح شد. آخرین مقررات مربوط به دادرسی کیفری اطفال در سال 1378 به تصویب رسیده است و در حال حاضر مورد استناد و استفاده دادگاهها قرار می گیرد. بر اساس ماده 49 قانون مجازات اسلامی مصوب 1370 اطفال در صورت ارتکاب جرم از مصونیت کیفری مبرا هستند و تربیت آنها با نظر دادگاه به سرپرست آن طفل و عنداللزوم کانون اصلاح و تربیت محول می شود. منظور از طفل کسی است که به حد بلوغ شرعی نرسیده باشد و بر اساس تبصره یک ماده 1210 قانون مدنی سن بلوغ در پسر 15 سال تمام قمری و در دختر 9 سال تمام قمری می باشد همچنین چنانچه غیر بالغ مرتکب قتل و ضرب و جرح گردد عاقله ضامن پرداخت دیه می باشد و عاقله عبارت است از بستگان ذکور نسبی پدر و مادری یا پدری به ترتیب طبقات ارث، به طوری که همه کسانی که حین الفوت می توانند ارث ببرند به صورت مساوی عهده دار پرداخت دیه خواهند بود همچنین در ماده 220 قانون آیین دادرسی کیفری اعلام شده است که به کلیه جرایم اشخاص بالغ کمتر از 18 سال تمام نیز در دادگاه اطفال و طبق مقررات عمومی رسیدگی می شود. بنابراین دادگاههای اطفال به جرایم دو گروه از متهمان رسیدگی می نماید. یک دسته کسانی که کمتر از سن بلوغ دارند که از مسؤولیت کیفری مبرا هستند و دسته دوم کسانی که بین سن بلوغ تا 18 سال می باشند و طبق مقررات عمومی محاکمه می شوند.
مجتمع قضایی شهید فهمیده تهران یگانه مرجع ویژه رسیدگی به جرایم اطفال در تهران می باشد و در محدوده منطقه 5 شهرداری تهران اول بزرگراه تهران کرج بعد از پل محمدعلی جناح خیابان آزادگان پلاک 144 واقع شده است و صلاحیت رسیدگی به جرایم و پرونده های اشخاص کمتر از 18 سال را دارا می باشد.در حال حاضر 4 شعبه دادگاه امور قضایی آن را انجام می دهند.
رسیدگی به جرایم اطفال تابع تشریفات خاصی است که با دادرسی در سایر محاکم تفاوتهایی دارد اصل کلی این است که محاکمه علنی صورت می گیرد در حالی که در دادگاه اطفال غیر علنی خواهد بود و در دادگاه فقط اولیا و سرپرست قانونی طفل، وکیل مدافع، شهود، و مطلعان حاضر می شوند. انتشار جریان دادگاه از طریق رسانه های گروهی فیلمبرداری ، تهیه عکس ، و انتشار جریان دادگاه و همچنین افشای هویت طفل ممنوع است و با متخلف طبق قانون مجازات اسلامی برخورد خواهد شد. و در ماده 648 قانون مجازات اسلامی برای افشا کننده اسرار مردم سه ماه و یک روز تا یک سال حبس و یک میلیون و پانصد هزار تا شش میلیون ریال جزای نقدی به عنوان مجازات در نظر گرفته شده است. بنابراین دادگاههای اطفال در محیطی امن و بدون دغدغه خاطر تشکیل می شود چنانچه طفل غیر بالغ محاکمه شود و دسترسی به والدین او نباشد قاضی دادگاه مکلف است برای آن طفل وکیل تسخیری تعیین نماید و بدون حضور وکیل تسخیری جلسه دادگاه رسمیت نخواهد داشت. چنانچه درباره وضعیت روحی و روانی طفل یا سرپرست او و محیط معاشرت طفل تحقیقاتی لازم باشد توسط قاضی انجام خواهد شد و نظر اشخاص خبره جمع آوری خواهد شد. دادگاه چنانچه نیاز به نگهداری طفل را احساس نماید به جای زندان او را به کانون اصلاح وتربیت معرفی می نماید و محل نگهداری متهمین کمتر از 18 سال کانون اصلاح و تربیت می باشد که درآنجا طفل پس از سنجش استعداد و تواناییهای عقلی وادار به ادامه تحصیل و یا کسب آموزشهای فنی و حرفه ای می شود تا پس از خروج از کانون ادامه تحصیل دهد یا شغل خاصی را آموزش دیده باشد. چنانچه رفتار و کردار طفل در کانون اصلاح و تربیت مناسب باشد حسب گزارشهایی که از وضعیتهای تعلیم و تربیت او به قاضی دادگاه می رسد دادگاه می تواند در تصمیمات قبلی خود یک بار تجدیدنظر نموده و مدت نگهداری را تا یک چهارم تخفیف دهد. آرای دادگاههای اطفال طبق مقررات جاری قابل تجدیدنظر می باشد. قضات دادگاه اطفال سعی در اصلاح و ارشاد متهمین و بازگشت آنان به جامعه را دارد بنابراین بیشترین وقت خود را صرف نصیحت و ارشاد و راهنمایی متهمین می نماید و معمولا با نظر ارفاقی به قضیه می نگرند و با اعمال مجازاتهای خفیف و مناسب فرصت مجددی را برای بازگشت متهمان به جامعه می دهند. سابق بر این یک شعبه از دادگاههای عمومی تهران مسؤول رسیدگی به پرونده های اطفال بودو سپس دو شعبه دادگاه مستقر در کانون اصلاح و تربیت این وظیفه را انجام می داد پس از مدتی هفت شعبه دادگاه تحت عنوان مجتمع قضایی اطفال مسؤول رسیدگی به کلیه جرایم اشخاص کمتر از 18 سال در حوزه قضایی تهران شد و با تشکیل دادسرای عمومی و انقلاب و اینکه مقرر گردید به جرایم اشخاص کمتر از 18 سال دادسرا رسیدگی نموده و پرونده را با کیفرخواست به دادگاه اطفال ارسال نماید تعداد شعب دادگاههای اطفال به چهار شعبه تقلیل پیدا نمود و در حال حاضر مجتمع قضایی شهید فهمیده با چهار شعبه دادگاه، مسؤول رسیدگی به پرونده های اشخاص زیر 18سال می باشد با توجه به نوع جرم و نحوه تشکیل پرونده در مراجع انتظامی زمان رسیدگی به پرونده های اطفال متفاوت خواهد بود بعضی از پرونده های سبک مانند رانندگی بدون پروانه رسمی ظرف کمتر از یک ساعت مورد رسیدگی قرار گرفته و مختومه می شود و بعضی از پرونده ها که جهت تکمیل تحقیقات و جمع آوری دلایل به کلانتریها اعاده می شود پس از وصول ظرف یک هفته تا 10 روز مورد رسیدگی قرار خواهند گرفت ولیکن پرونده های قتل و امور مهمه ممکن است چندماهی برای انجام تحقیقات به طول انجامد.پرونده های اشخاص زیر 18 سال غالبا مربوط به ولگردی ، ضرب و جرح،سرقتهای کوچک، اعمال منافی عفت ، حمل و نگهداری مواد مخدر و رانندگی بدون پروانه می باشد که معمولا توسط اشخاص 16 تا 18 سال انجام شده است و قریب 2 تا 4 درصد این جرایم توسط دختران و بقیه به وسیله پسران واقع می شوند. جرایم مربوط به دختران معمولا اعمال منافی عفت، فرار از منزل و سرقتهای کوچک می باشد.
با توجه به اصلاح قانون تشکیل دادگاههای عمومی و انقلاب ابتداء تصور می شود که دادگاههای کیفری استان مسؤول رسیدگی به پرونده های قتل اشخاص زیر 18 سال می باشد ولی با توجه به آرای متعددی که دادگاه کیفری استان و بعضی از شعب دیوان عالی کشور صادر نموده اند ونظریاتی که از علمای حقوق و قضات با تجربه کسب گردیده مقرر شده است که بر اساس تبصره ماده 220 قانون آیین دادرسی کیفری به کلیه جرایم اشخاص کمتر از 18 سال در دادگاه اطفال رسیدگی شود. به هر حال با توجه به تبصره ماده 220 قانون یاد شده، چون عبارت کلیه جرایم، شامل هر نوع جرمی می شود که اشخاص زیر 18 سال انجام می دهند بنابراین چنانچه شخص کمتر از 18 سال مرتکب جرمی شود که قانونا در صلاحیت دادگاههای انقلاب، دادگاه و دادسرای نظامی ، دادگاه و دادسرای ویژه روحانیت و... هر دادگاه دیگر کلا به جرایم اشخاص کمتر از 18 سال در دادگاه اطفال رسیدگی می شود و هیچ مرجع دیگری صالح به رسیدگی به جرایم اطفال نمی باشد.
طبق قانون آیین دادرسی نوجوانان، دادگاههای اطفال و نوجوانان از یک قاضی و دو مشاور که یکی از آنها زن خواهد بود تشکیل می شود. برای قضات دادگاههای اطفال شرایط ویژه ای از جمله داشتن تاهل و داشتن فرزند و گذراندن دوره های آموزش خاص و حداقل 5 سال سابقه قضایی درنظر گرقته شده است. در جرایمی که مجازات ان اعدام یا قصاص یا بیش از خمس دیه کامل یا حبس از سه سال به بالا باشد، سه قاضی و دو مشاور دادگاه را تشکیل می دهند.یکی از معاونان دادستان ودر صورت لزوم یک یا چند دادیار و بازپرس به عنوان شعبه ای از دادسرای عمومی و انقلاب درمعیت دادگاههای اطفال و نوجوانان انجام وظیفه خواهد نمود. افراد کمتر از 9 سال تمام خورشیدی قابل تعقیب نخواهند بود و در این زمینه فرقی بین دختر و پسر نمی باشد، به کلیه جرایمی اشخاص کمتر از 18 سال دراین دادگاهها رسیدگی خواهد شد، مجازاتها متناسب با ارتکاب جرم خواهد بود و سه گروه سنی در این دادگاه محاکمه می شوند یکی 9 تا 12 سال که مجازاتهای آنها 1- تسلیم به والدین 2- مراجعه به مددکار اجتماعی یا روان شناس3- فرستادن به یک موسسه فرهنگی ، آموزشی 4- جلوگیری از معاشرت آن با افراد ناباب 5- جلوگیری از رفت آمد به محلهای معین 6ـ سرزنش و نصحیت توسط قاضی دادگاه 7- نگهداری در کانون اصلاح و تربیت از سه ماه تا یک سال .
گروه دوم : نوجوانانی که سن آنها 12 تا 15 سال تمام خورشیدی می باشد.
گروه سوم : نوجوانانی که سن آنها بیش از 15 سال و تا 18 سال تمام خورشیدی است .
1- حبس در کانون اصلاح و تربیت تا یکسال. 2- پرداخت جریمه نقدی تا یک میلیون ریال .3-برای جرایمی که مجازات قانونی آن تا سه سال حبس است.4- حبس در کانون اصلاح و تربیت از شش ماه تا سه سال در مورد جرایمی که مجازات قانونی آن سه سال حبس یا بیشتر است.5 - حبس در کانون اصلاح و تربیت از 2 سال تا 8 سال در مورد جرایمی که مجازات قانونی آن حبس ابد یا اعدام می باشد.6- دادگاه می تواند در صورت احراز جهات مخففه مجازات حبس را تخفیف دهد. از ویژگیهای دیگر این لایحه ایجاد دایره مددکاری اجتماعی در هر حوزه قضایی است . 7- تشکیل پلیس ویژه اطفال و نوجوانان از طریق وزارت کشور با نظر وزارت دادگستری است.