صفحه نخست » گفتگو » بررسی کودک آزاری

کودک آزاری و پیشگیری از آن در ایران

یکی از محورهای سایت بانک اطلاعات آسیب های اجتماعی گفتگو با صاحبنظران این حوزه می باشد. این گفتگو با موضوع بررسی وضعیت کودک آزاری و پیشگیری از آن با جناب آقای دکتر علیرضا کاهانی کارشناس پزشکی قانونی کشور و پژوهشگر در حوزه کودکان انجام شده است. ضمن تشکر از ایشان مطالب گفتگو به شرح ذیل ارائه می گردد:

چرا آمار کودک آزاری در ایران منتشر نمی شود آیا این رویه در شیوع کودک آزاری تاثیر گذار است؟

متاسفانه در کشور ما عده ای روش انکار را تجویز می کنند که علت های مختلفی دارد ولی در رابطه با کودک آزاری شاید علت تفسیر قیومیت والدین و همچنین ابهاماتی که در تنبیه و تادیب کودکان وجود دارد، عامل اصلی باشد. از این رو دستیابی به آماردرست، کاری دشوار به نظر می رسد و شاید اگر در جامعه جهانی که از چهار دهه قبل نسبت به این موضوع حساس شده و نگرش مردم جهان را تغییر داده اقدامی نمی شد در کشور ما این موضوع آنچنان که امروز مردم حساس شده اند، همچنان سکوت باقی می ماند. تا زمانی که نگرش علمی و منطقی وجود نداشته باشد وعلت یابی بصورت علمی و منطقی صورت نگیرد بنظر نمی رسد که بتوانیم به یک آمار دقیق و درستی دستیابیم.

کودک آزاری

از طرفی هم باید توجه کرد اگر آماری هم وجود دارد مربوط به کودک آزاری های جسمانی است که به موسسات دولتی مراجعه داشته اند و یا اتفاقی کشف شده اند ولی در آزارهای روانی ، عاطفی و یا بی مبالاتی آماری نداریم که شاید هم در این موارد آمارهای ما با سایر کشورها چندان فرقی نداشته باشد.
بدیهی است عدم اطلاع از آمار آسیب های اجتماعی در برنامه ریزیهای کلان ما را با مشکل مواجه خواهد کرد. تا زمانیکه عمق فاجعه مشخص نشود بنظر نمی رسد بتوان اقدام جدی در پیشگیری از آن انجام داد فقط هرزگاهی این موضوع با بروز اتفاقی و یا در سمینارها و یا در روز جهانی کودک مطرح می شود و بعد هم فراموشی تا اتفاقی دیگر. تا زمانی که نگرش ها به موضوع کودک به عنوان فردی که دارای حق آزادی و برخورداری ازحقوق مادی و معنوی است، اصلاح نشود وضعیت به همین منوال خواهد ماند، البته دستورات دینی با تاکید بر این موضوع بطور جدی وجود دارد ولی باید در عمل آنها پرداخت.

چه روش هایی در پیشگیری از کودک آزاری می تواند موثر باشد؟
خوشبختانه سیاستهای اجتماعی در کشور ما در برخورد با آسیب های اجتماعی منجمله کودک آزاری با توجه به اعتقادات دینی بر برابری و برقراری امنیت تمامی اقشار می باشد که توسط نهادهای دولتی و خانواده به جامعه تزریق می شود که امیدوارم بتوانیم در سال های آتی شاهد ریشه کن شدن و مهار کردن بحران های اجتماعی شویم. لازمه این کار شاید استفاده بیشتر از نهادهای مردمی و مدنی، در نظر گرفتن مجازات سنگین، دسترسی به کمک و مساعدت پلیس، مسئولین امور اجتماعی، خدمات اضطراری ، حفاظت گاهها و تلفن های ویژه است که این امر یک عزم ملی نیاز دارد باید علل گرایش به خشونت ( کودک آزاری )توسط کارشناسان بررسی شود و روش های مناسب در اختیار افکار عمومی قرار داده شود.
پیشگیری از کودک آزاری در چند بعد می تواند مطرح باشد. اولویت اول در اقدامات پیشگیرانه، توجه به جامعه کوچکی بنام خانواده است که ممکن است بطور نابسامانی رشد و پرورش یافته باشد و از همان ابتدا باید ریشه خطر خشکانده شود تا به محیط اجتماعی سرایت نکند. اقدامات دیگر در عرصه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی انجام شود مثلا در عرصه فرهنگی توجه به هنجارهای اجتماعی، کنترل واردات فکری و فرهنگی ، بکارگیری روش های منطقی و تعقل و یا در جنبه های اجتماعی و اقتصادی توجه به مسائلی مثل برطرف کردن مسائل معیشتی خانواده ، کاهش بیکاری، راه اندازی مراکز مشاوره و راهنمایی ، جلوگیری از ازدواج زودرس ، شناسایی خانواده های پرخطر و تحت نظر داشتن آن توسط نهادهای دولتی می تواند مثمر ثمر باشد.
در زمینه قوانین : اصلاح قوانین، شناسایی کاستی ها و مشکلات قانونی در پیشگیری از کودک آزاری و اصلاح آنها ، وضع مقرراتی در چارچوب اعمال مجازات و رسیدگی به مجرم در حداقل زمان ، الزام گزارش افراد مطلع از کودک آزاری به مقامات دولتی می تواند کمک کننده باشد.
بطور کلی و خلاصه عوامل مختلفی در پیشگیری دخالت دارند عوامل فرهنگی ، فردی، اجتماعی که بنظر می رسد پیشگیری در عوامل اجتماعی نقش مهم تری ایفا می کند. عواملی مثل نقش سازمانهای مرتبط و NGOها بسیار مهم اند. از طرفی اثبات کودک آزاری بسیار مشکل است، خانواده ها اغلب بدلایل مختلف منجمله تربیتی ، فرهنگی ، مذهبی سوء رفتار با کودک را کودک آزاری نمی دانند و حاضر به اعلام نمی شوند. از طرفی متاسفانه شرایط زندگی هم اینروزها سخت شده مسائلی مثل فقر، طلاق، اعتیاد که نقش مهمی در کودک آزاری دارند از اینرو شرایط اجتماعی باید بهبود و اصلاح شود تا از کودک آزاری پیشگیری شود.
مسائلی مثل آموزش به کودکان در مقاطع مختلف در مورد اینکه اگر مورد ضرب و شتم قرار گرفتند فورا به 110 یا 123 اطلاع دهند. محروم کردن خانواده پرخطر از داشتن کودک ، خانواده معتاد، خانواده های مبتلا به مشکلات روحی و روانی که فاقد صلاحیت لازم جهت نگهداری طفل هستند، سیستم گزارش دهی اجباری،آموزش به پزشکان ، پرستاران و سایر افراد دست اندر کار در مواجهه با تشخیص کودک آزاری ، همکاری بین سازمانی در جهت پیشگیری از کودک آزاری و مشارکت سازمان غیر دولتی در این زمینه موثرند.

اصلاح قوانین تا چه حدی می تواند در پیشگیری از کودک آزاری موثر باشد؟
باید اذعان کرد که قوانین موجود در کشورمان در خصوص کودک آزاری بطور جدی پافشاری نکرده است خیلی از موارد سوء رفتار والدین بویژه پدر جنبه تربیتی تلقی می شود و ترتیب اثری داده نمی شود.تا سال 81 قوانین در راستای جرم تلقی کردن کودک آزاری شفاف نبود ولی پس از تصویب قانون حمایت از حقوق کودکان و نوجوانان در مجلس ششم به عنوان جرم عمومی اعلام شد که متاسفانه به دلایلی مثل کم توجهی و عدم اطلاع رسانی، زیاد موفق نبود . لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان آزاردیده در جهت پیشگیری گام مهمی در جامعه محسوب می شود که هنوز در دستور کار کمیسیون اجتماعی دولت است. بصورت قانونی افرادی که با کودکان سروکار دارند و در جریان کودک آزاری قرار می گیرند مثل پزشکان ،پرستاری ، معلمان و... باید موارد را گزارش نمایند و یا والدین مثل پدر هرزمان که بخواهد می تواند با مواجه به دستگاه قضائی زمینه برگرداندن فرزند به خانه را فراهم سازد و یا معافیت قصاص در مورد پدر، که در این موارد قوانین باید اصلاح شوند.
از طرفی متاسفانه علیرغم پیوستن ایران به کنوانسیون حقوق کودک در اصلاحیه آن، بخشی از موارد این کنوانسیون پذیرفته نشده و همین امر باعث خلاء های قانونی می شود. مسئله دیگر اینکه همانگونه که ذکر شد مساله کودک آزاری اغلب نادیده و یا گزارش نمی شود مخصوصا موارد آزار روحی، عاطفی، روانی، که بخش اعظم این سوء رفتار را تشکیل می دهد. زمانی که کودک مورد ضرب و جرح قرار می گیرد و به مراجع قضایی مراجعه می شود، به پزشکی قانونی ارجاع و بررسی می شود و سیستم قضایی بعد از وقوع جرم وارد عمل می شود.محدودیت قانونی در مجازات مرتکبان کودک آزاری باید در قوانین موجود تجدید نظر شود. در تنبیه کودکان مقدار متعارف بودن مشخص نیست هر کس خودش تعیین می کند و سلیقه ای رفتار می شود بطور مثال در برخی موارد قاضی تعیین کننده حد متعارف کودک آزاری است و تنبیه را جنبه تربیتی می داند که در این حوزه هم مشکل وجود دارد. البته فقها معتقدند که تنبیه باید از حدی شامل دیه گردد مانند قرمزی، سیاهی و کبودی.
از نکاتی که به نظر می رسد خیلی مهم است مربوط به خط ویژه اورژانس اجتماعی 123است که کارشناسان بدون مجوز قوه قضائیه نمی توانند وارد محیط کودک آزاری شوند. چنانچه سازمان بهزیستی اجازه صدور چنین مجوزی را داشته باشد جامعه با حساسیت بیشتری به این موضوع نگاه خواهد کرد. کسی که مطلع باشد باید ملزم به اعلام شود در غیر اینصورت فرد مجرم و یا تحت تعقیب تلقی شود و یا گاهی دیده شده که مجازات فرد کودک آزار تبدیل به جزای نقدی شده از اینرو باید افراد را از اعمال مجازات مطمئن ساخت. باید قوانین کشور ما در این زمینه به روز شود.
وظایف سازمان پزشکی قانونی در خصوص کودک آزاری چیست؟
از جمله وظایف پزشکی قانونی رسیدگی به افرادی است که مورد سوء استفاده جسمی روانی قرار گرفته اند که یکی از این موارد خشونت علیه کودکان، زنان و سالمندان است. میزان ضرب و شتم تطبیق با دیه را مشخص می کند و چنانچه کارشناسان مربوطه به کودک آزاری مشکوک شوند بصورت طرح مسئله به قاضی اعلام می گردد. پزشکی قانونی یک گلوگاه برای شناسایی آسیب های اجتماعی می باشد که در صورت استفاده بهینه می تواند در شناسایی این آسیب نقش مهمی ایفا نماید.