صفحه نخست » گفتگو » گفتگو درخصوص فرار از منزل

گفتگو درخصوص فرار از منزل

یکی از محورهای سایت بانک اطلاعات آسیب های اجتماعی گفتگو با صاحبنظران می باشد . این گفتگو با موضوع فرار دختران از منزل با جناب سرهنگ حمیدی فر فعال دراین حوزه انجام شده است.. ضمن تشکر از ایشان مطالب گفتگو به شرح ذیل ارائه      می گردد.

مددکار ناجا

 1- عوامل موثر بر فرار دختران (فردی، خانوادگی، اجتماعی) را چگونه تبیین می کنید؟

پدیده فرار دختران به عنوان یک آسیب اجتماعی از ابعاد خرد و کلان قابل بررسی است.برخی از پژوهشگران آن را در سطح خرد بررسی می کنند و خود دختران را مشمول مشکل خودشان می دانند و اختیار فردی آن ها را عامل اصلی فرار می شمارند و راه حل ها را در روش مددکارری فردی و خدمات روان پزشکی و روان شناختی جستجو می کنند . برخی دیگر این آسیب ها را در سطح کلان بررسی می کنند و جامعه و سیاست های کلان دولت را عامل اصلی این پدیده می دانند و راه حل ها در روش مددکاری جامعه ای، اقدام اجتماعی و مطالعات جامعه شناختی جستجو می شود . علیهذا به طور کلی می توان گفت :
1- عوامل فردی
این دسته از عوامل معطوف به ویژگی های فردی افراد نظیر بهره هوشی، میزان تحصیلات، نوع شغل یا بیکاری و عشق های کاذب و فریب و وضعیت روانی آنها می باشد.
- تحقیقات نشان داده است، در برخی موارد افرادی که سابقه فرار از منزل را داشته اند دارای بهره هوشی پایین تر از نرمال بوده اند.
- تحصیلات این افراد عموما زیر دیپلم بوده و در بیشتر موارد ترک تحصیل داشته اند.
- اکثرا بیکار بوده و اگر هم شاغل بوده اند ( نظیر منشی گری در شرکت های خصوصی) به دلیل اینکه مورد سوء استفاده کارفرما واقع شده اند مجبور به فرار از منزل شده اند.
- در برخی موارد نیز برقراری رابطه دوستی و عاشقانه میان جوانان و مخالفت شدید خانواده نسبت به این روابط موجب فرار از خانه می شود.
- عدم تعادل شخصیتی و اختلال در سلوک و رفتار نیز یکی دیگر از عوامل فردی است که به برخی از آنها اشاره می شود:
الف- شخصیت های ضد اجتماعی
ب – شخصیت های خود شیفته
ج – شخصیت های برون گرا
د – شخصیتهای هیستریونیک (نمایشی)

2- عوامل خانوادگی

الف – خشونت در خانواده
فرار از خانه یکی از بازتاب های خشونت خانگی است که به دلیل تاثیرات اجتماعی آن قابل تامل است. اعمال خشونت های روحی، جسمی و جنسی از سوی اعضای خانواده عامل بسیار مهمی در فرار برخی از دختران است.
ب- تبعیض در خانه
بسیاری از والدین آگاهانه یا ناآگاهانه با تبعیض بین فرزندان، موجب اختلاف بین آ نها و دلسردی از زندگی می شوند. تبعیض در مواجه با خطاها و اشتباهات فرزندان دختر و پسر و عدم اتخاذ رویه منطقی برای برخورد با خطاهای فرزندان و تنبیه تبعیض آمیز بر اساس برتری پسر بر دختر یا بالعکس موجب سلب اعتماد به نفس و بدبینی فرزندان نسبت به والدین می شود.
ج – ازدواج اجباری
در برخی خانواده ها شیوه ی تربیتی به نحوی است که، فرزندان از آزادی و اختیار لازم، متناسب با سن و شرایط خویش برخوردار نیستند و حق اظهارنظر، دخالت یا تصمیم گیری را ندارند . به طور نمونه نمی توانند درباره زندگی آینده خویش تصمیم بگیرند و باید تن به ازدواج های اجباری دهند، که از عوامل مهم فرار دختران از خانه می باشد.
د – آزادی مطلق ( فرزندسالاری)
در شیوه تربیتی، فرزندسالاری، اغلب تمایلات و خواسته های فرزندان محقق می شود، لذا به محض ایجاد مشکلات و بحران ها و فشارهای زندگی که در آن امکان تحقق برخی از آرزوها سلب می شود و یا در شرایطی که خواسته های فرزند به افراط می گراید و والدین با آن مخالفت می نمایند، فرزند به دلیل تربیت عاطفی( نه تربیت عقلانی) روحیه عدم درک منطقی شرایط، نازپروری و کاهش دامنه استقامت و آستانه تحمل در برابر مخالفت والدین و مسائل خانه، عصیان و طغیان نموده و همین امر موجب دوری او از والدین و اعضای خانواده می گردد که نهایتا می تواند زمینه فرار از خانه را فراهم نماید.

3- عوامل اجتماعی
1-3 شبکه روابط اجتماعی
فرد عضویت یافته در گروه های ناباب، ارزش های نادرست گروه از جمله نحوه مقابله و برخورد با امر و نهی والدین، نحوه مخالفت و به کرسی نشاندن خواست ها و تمایلات نفسانی در خانه و .. را درونی می کند و با دسترسی به فرصت های نامشروع، آن ها را به مرحله عمل می رساند.
2-3 فقر
برخی صاحبنظران، مشکلات اقتصادی را علت عمده آسیب های اجتماعی می دانند، البته این به مفهوم نگرش تک عاملی در تبیین انحرافات نمی باشد. به اعتقادآنان عوامل اقتصادی در چگونگی زندگی فردی و اجتماعی تاثیر گذار است.
3-3 وسایل ارتباط جمعی
وسایل ارتباط جمعی و حتی مطبوعات اثر عمیقی در رشد شخصیت و طرز فکر نوجوانان دارند. اگر فیلم های سینمایی صحنه های مختلف جرم و جنایت و بزهکاری و انواع انحرافات را به نمایش بگذارند و فیلم بدون یک ارزیابی تمام شود اثر نامطلوبی بر ذهن نوجوانان خواهد گذاشت.
گزارش برخی از جرائم و نحوه آن در روزنامه و نمایش آن در تلویزیون نه تنها نتیجه ای نمی دهد بلکه برای اینکه دنبال ماجرایی می گردد و روحیه طغیانگر و آشفته دارد وسیله ای برای فرا گرفتن و انجام بزه می شود.
4-3 تغییر ارزش ها
انسان های دنیای امروز در چهار راه سرگردانی و تضاد ارزش ها گرفتار آمده اند و نمی دانند به کدامین سو حرکت کنند. جوان امروز در این شرایط با مشکل بحران هویت، کاهش پایبندی به ارزش های دینی و اجتماعی و شکاف نسلی بین خود و والدینش مواجه است. گاه آن چه که اجتماع به طور عملی به او می آموزد با ارزش های خانوادگی سنخیتی ندارد و حتی در تناقض آشکار می باشد و همین امر شخصیت او را دچار دوگانگی می نماید . دختران امروز دچار خود درگیری می شوند و برای فرار از این حالت به شیوه های مختلفی نظیر فرار از خانه متوسل می گردنند.
5-3 دوستان و همسالان
ارتباط با دوستان سهم مهمی در کسب مهارت های اجتماعی ( از طریق تجربیات مشترک) دارد. بنابر نظریه انطباق حمایت اجتماعی یک ساز و کار حمایتی موثر، بستگی به انطباق این منبع حمایت کننده و استرس زاهای زندگی دارد . بنابراین در صورت عدم وجود سازوکار حمایتی موثر در خانواده، نوجوان نسبت به والدین یا سرپرست سلب اعتماد کرده و برای کسب کمک به آن ها تکیه نمی کند و تمایل برای ارتباط با دوستان و کسب حمایت های اجتماعی از آن ها بیشتر می شود متعاقب آن نوجوان حمایت را از همسالانی کسب می کند که شرایطی مشابه می دارند.
در دوران جوانی، دوست حامی، " من" یا به عبارت صحیح تر یک من دیگر است. عموما در بیشتر موارد، دوست صورت آرمانی پیدا می کند . به همین علت پیوند های دوستی در شخصیت جوانی تاثیر بسیار می گذارند.

2- روند این آسیب بر اساس آمارهای موجود افزایشی است یا کاهشی؟
روند افزایشی داشته . بر اساسر گزارش سازمان بهداشت جهانی سالانه بیش از یک میلیون نوجوان 13 تا 19 ساله از خانه فرار می کنند که 74 درصد آنها دختر هستند. در ایران نیز مطابق آمارهای موجود (فرار دختران) تا سال 87 روند افزایشی داشته لکن از سال 87 به بعد خوشبختامنه آمار دختران فراری و خانه گریز روند کاهشی داشته است.
3- لطفا پیامدهای فرار دختران ( فردی، خانوادگی و اجتماعی) را ذکر نمایید؟
پیامدهای فردی فرار: فرار، آغاز بی خانمانی و بی پناهی است و همین امر، زمینه ارتکاب بسیاری از جرایم را فراهم می کند. دختران فراری برای امرار معاش به سرقت، تکدی گری، توزیع مواد مخدر، مشروبات الکلی و کالاهای غیر مجاز، عضویت در باندهای فساد و فحشا و روسپی گری( که پیامد آن ابتلا به بیماری های مقاربتی و ایدز و هپاتیت می باشد) و حتی باندهای سازمان یافته جرایم دیگر اقدام می کنند. برخی از آنها برای در امان ماندن از آزار و اذیت مردان با اسامی مستعار و تیپ پسرانه و کارهای مردانه در جامعه ظاهر می شوند.
پیامدهای خانوادگی فرار: فرار می تواند بزرگترین لطمه و ضربه ای برای حیثیت و شرافت خانوادگی فرد باشد . این عمل نشانه مهمی از ناکارآمدی خانواده در تربیت فرزند می باشد . همچنین نشان دهنده شکاف بین والدین و فرزند و اختلاف خانوادگی می باشد. همچنین از آنجا که سرانجام فرار دختران عمدتا گرفتاری در باندهای فساد و فحشا می باشد لذا فرار به مفهوم لکه ننگ و بدنامی برای خانواده محسوب می شود.
پیامدهای اجتماعی فرار: افزایش نرخ مفاسد اجتماعی، آسیب هایی چون طلاق، بیکاری، اعتیاد، ... تهدید بهداشت اخلاقی و روانی جامعه، آسیب های اجتماعی از جمله فرار همچون امراض و ویروس هایی هستند که اخلاقیات و حیات اجتماعی را با خطر مواجه کرده و منجر به رواج بی حرمتی اخلاقی، تخطی از هنجارهای اجتماعی و ایجاد فضای مسموم در جامعه می شوند که می توانند موجب لکه دار نمودن عفت عمومی و شکستن حریم های اخلاقی، تهدید بهداشت روحی و روانی اعضای جامعه شود.
تحمیل هزینه های اجتماعی، فرار دختران هزینه های فراوانی را بر دوش جامعه و دولت می گذارد، به طوری که اقداماتی نظیر دریافت گزارشات فقدانی دختر و شناسایی دختران فراری توسط نیروهای چندگانه امنیتی، بازجویی و انجام مراحل قضایی، ایجاد مراکز مختلف – مانند کانون اصلاح و تربیت و مراکزی که قبلا در زمینه ساماندهی دختران فراری در ساز مان بهزیستی فعال بودند تماما هزینه های هنگفتی را بر جامعه تحمیل می نماید.

4- به نظر شما چه راهکارهایی می تواند باعث پیشگیری از این آسیب در جامعه شود؟
برای آنکه انحرافی پدید نیاید لازم است تا خانواده به عنوان کسب کانون مقدس بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد. همچنین باید:
1) امنیت خانواده از هر حیث تامین شود
2) نابسامانیها و اختلافات و بگو مگوها تعطیل گردد یا حداقل از انظار کودکان پنهان باشد
3) به امر تعلیم و تربیت فرزندان توجه گردد.
4) به حقوق زوجین از نظر اسلام توجه گردد.
5) والدین با آموزش های مستمر با اصول و مبانی تربیتی آشنا گردند" ارتقا سطح فرهنگ خانواده"
6) والدین تشویق گردند تا ساعات بیشتری را در خانواده و با اعضای آن بگذرانند
7) زمینه ها و عوامل ایجاد و تزلزل در خانواده از بین برود.
8) پرورش مذهبی و رعایت اخلاق اسلامی سرلوحه کارها و فعالیت های اجتماعی قرار گیرد.
9) روح عدالت طلبی و رعایت مساوات بین فرزندان گسترش یابد.
10) همواره شخصیت فرزندان بویژه در حضور دیگران مورد تکریم قرار گرفته و از سرزنش و تحقیر آنان جدا پرهیز گردد.
11) تشکیل دوره های فشرده و کوتاه مدت قبل از ازدواج برای زوج های جوان و استفاده از اساتید مجرب و صاحب نظر برای ارائه آموزره های لازم، زیرا بسیاری از زوج های جوان با مسئولیت های سنگین خود در قبال فرزندان خود اگاهی ندارند.
12) فراهم نمودن تسهیلات لازم درجهت تحصیل فرزندان، خانواده های بی سرپرست و آسیب پذیر، زیرا بسیاری از نوجوانان فراری بدلیل فشارهای اقتصادی ترک تحصیل نموده و ابتدا در جستجوی کار به شهرهای بزرگ روی آورده اند و بعد بر اثر همنشینی با افراد منحرف به سوی انحراف سوق پیدا کرده اند.
13) تاسیس یک موسسه شبانه روزی برای نگهداری کودکان بی سرپرست و یا کودکانی که گرفتار سوء سرپرستی می باشند که متاسفانه مورد دوم بسیار بیشتر است و در عین حال کمتر مورد توجه قرار گرفته است . به عنوان مثال نوجوانی 13 ساله به پژوهشگر گفته بود پدر و مادرش هر دو مفسد بوده اند و با سوء استفاده از وی جهت خرید و فروش مواد وی را معتاد کرده اند. نو.جوان دیگری گفته بود که مادر من برای آن که 2 کودک دیگرش در هنگام تکدی در معابر مزاحمش نشوند آنها را معتاد کرده بود و آنها دائما در خواب بودند.

همچنین والدین باید توجه داشته باشند که از نظر اسلامی وظیفه دارند تا نسبت به تعلیم و تربیت صحیح فرزندان خود از هیچ کوششی فروگذار ننمایند. روایات و احادیث بسیاری به این مهم تاکید دارند به علاوه ضرورت دارد تا به موارد زیر توجه نمایند :
1) فرزندان خود را از محبت سیراب نموده تا دچار کمبود محبت سبب نشود و در جستجوی این نیاز مهم به بیگانه و افراد فاسد و منحرف روی آورند زیرا بسیاری از انحرافات نه به دلیل پول و یا ارضاء شهوات انجام می گیرد بلکه فقط به دلیل کمبود محبت شدید عاطفی و نیاز به محبت بوجود آمده است.
2) اگرچه ممکن است در هر خانه ای گهگاهی مشاجره و درگیری رخ دهد، اما هرگز نباید این اختلافات و درگیریها به میان فرزندان کشانده شود و از ذکر این گونه مباحث در حضور آنان جدا خودداری گردد . زیرا اساس امنیت آنها را در خانه متزلزل خواهد نمود .
3) والدین خانواده را به محیطی امن، صمیمی و دوست داشتنی برای فرزندان تبدیل نموده تا آنها در خانه احساس امنیت نمایند مسلما جذبه چنین خانواده ای مانع از گریز کودکان و نوجوانان از خانه خواهد بود.
4) به فرزندان خود احترام بگذارند و صادقانه بکوشند تا آنها را جهت برخورد با مشکلات خویش و حل آن یاری دهند و از پند و اندرز مستقیم به آنها بالاخص درحضور دیگران پرهیز نمایند.
5) در هر فرصتی سعی شود تا با فرزندان گفتگونموده و به سخنان آنها نیز گوش فرا دهید و با جلب اعتماد آنها زمینه ای را فراهم آورید تا براحتی بتوانند مسائل و مشکلات خود را با شما در میان بگذارند در پژوهشی که شده نشان داده شده است که چنین رابطه ای کمتر بین والدین و نوجوانان وجود دارد. در پاسخ به این سوال که هنگام برخورد با مشکلات مایلند آن را با چه کسی در میان گذارند؟ معلم، سرپرست، والدین و دوستان 27 درصد آنها والدین را انتخاب نموده اند که متاسفانه حکایت از سستی روابط عاطفی والدین با فرزندان دارد.
6) هرگز فرزندان خود را با دیگر هم سن و سالان مقایسه ننمایید و امتیازات دیگران را به رخ او نکشید
7) بیش از حد توان آنها تکلیف به آنها واگذار نکنید زیرا عدم توفیق در انجام تکالیف محوله وی را دچار احساس بی کفایتی و عدم اعتماد به نفس می نماید درصورتیکه توفیق در انجام وظایف محوله به وی اعتماد به نفس و احساس خودباوری می بخشد. پیامبر اکرم (ص) بسیار تاکید فرمودند که به فرزندان خود احترام بگذارید و به آنان به اندازه توان تکلیف واگذار نمایید
8) به فرزندان خود بیاموزید که از برخورد با مشکلات نهراسیده و در دفع آن به طور منطقی و شجاعانه اقدام نمایند و هرگونه پیشرفت آنها را در این مسیر مورد تشویق قرار دهید.
9) روح معنویت را در خانه زنده گذارید و سعی ننمایید تا در اعماق دل فرزندان آن را رسوخ دهید زیرا بهترین نیروی بازدارنده از هرگونه لغزش و انحرافات فرد و جامعه همان تقویت روح معنویت ایمان به خالق جهان است.
10) باید توجه داشت که زمانه ای که فرزندان در آن رشد می کنند با زمانی که والدین در آن رشد یافته اند متفاوت بوده و هرگز نباید توقع داشت نسل جدید نیز همان شیوه پیشینیان را در زندگی، لباس پوشیدن و... پیشه خود سازند.

حضرت علی (ع) فرمودند:
"خوشا به سعادت کسیکه فرزندان خود را در برابر نیازهای زمانه تربیت کند"

5- به نظر شما در سیاستگذاری های اجتماعی چه رویکردهایی اتخاذ شود تا زمینه پیشگیری این آسیب فراهم شود؟
جمهوری اسلامی ایران به لطف الهی کشوری اسلامی است و اسلام کاملترین دین و پیامبر (ص) و ائمه اطهار (علیهم السلام) کاملترین انسان ها می باشند. لذا چنانچه سیاست اسلام در مورد شیوه های تربیتی و رشد فرزندان ایران اسلامی به کار گرفته شود قطعا وضعیت بهبود خواهد یافت از موارد زیر می توان به عنوان بخشی از سیاست های اجرایی نام برد:
- توجه و رسیدگی بیشتر به نهاد خانواده و سعی در رفع مشکلات مختلف فرهنگی، اقتصادی و تربیتی
- بکارگیری تمهیدات لازم جهت پیشگیری و کاهش نرخ طلاق از طریق تقویت مراکز مشاوره و ارائه کلاس های آموزش حقوق و تکالیف زوجین قبل از عقد رسمی
- تهیه و نمایش فیلم های آموزشی درباره اثرات روشهای نادرست تربیتی (محدودیت های زیاد و آزادی زیاد، فاصله عاطفی و ...) برای والدین
- تقویت ارتباط میان والدین با مربیان و تعامل میان مدرسه و خانواده
- تقویت مراکز مشاوره مفید و کارآمد در مدارس و مناطق آموزش و پرورش
- انجام تست های سلامت سنجی روانی از دانش آموزان و شناسایی نوجوانان مستعد فرار از خانه و الزام مراقبت های مورد نیاز برای آنان
- ایجاد مراکز مشاوره جهت آشتی بین خانواده و نوجوانان فراری
- ایجاد یک مرکز دولتی و قبول حضانت و تربیت نوجوانان خانواده های گسسته
- آشنایی نیروی پلیس با خصوصیات دختران فراری و نحوه برخورد با آنان
- تقویت و سازماندهی نهادهای موثر در امداد خانواده ها از جهات مختلف ( بطور کلی برقراری عدالت اجتماعی در جامعه)

این گفتگو توسط خانم حسینی کارشناس دفتر امور آسیب های اجتماعی  با جناب سرهنگ حمیدی فر  در تاریخ 15/07/91 انجام شده است.