یکی از محورهای سایت بانک جامع اطلاعات آسیب های اجتماعی گفتگو با صاحب نظران می باشد این گفتگو با موضوع ازدواج و طلاق با سرکار خانم دکتر شهلا کاظمی پور عضو هیأت علمی و معاون محترم پژوهشی مرکز مطالعات و پژوهش های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه انجام شده است. ضمن تشکراز ایشان مطالب گفتگو به شرخ ذیل ارائه می شود.

کاظمی پور

 
تحلیل شما از وضعیت ازدواج و طلاق کشور در طی سال های اخیر چیست؟
باسلام و خسته نباشید به شما و همه همکارانتان در دفتر امور آسیب های اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی
برای ازدواج و طلاق به بررسی 4 شاخص ، میزان خام ازدواج، میزان خام طلاق، نسبت طلاق به صد ازدواج و میانگین سن ازدواج در طی سال های 90- 1365 می پردازم.تعداد ازدواج از حدود 340342 فقره درسال 1365 به 874792 فقره در سال 1390 افزایش یافته است که حدود 57/2 برابرشده است. طی این سال ها ازدواج بیشتر از جمعیت کشور افزایش داشته است. در حالیکه تعداد طلاق از حدود 35211 فقره در سال 1365 به 142841 فقره درسال 1390 افزایش داشته است که حدود 4 برابر شده است. یکی از دلایل افزایش تعداد ازدواجها و طلاقها جوان شدن جمعیت می باشد.
میزان های خام ازدواج و طلاق در ایران در سال های90- 1365
خارج قسمت تعداد ازدواج ها در یک سال به کل جمعیت میانه همان سال ضربدر 1000 میزان خام ازدواج را نشان میدهد. این رقم در سال های 90- 1365 به ترتیب برابر با 88/6، 98/7، 04/11، و 68/11 در هزار بوده است. چنانکه ملاحظه می شود میزان خام ازدواج در کشور علیرغم افزایش سن ازدواج همواره با افزایش همراه می باشد. این افزایش عمدتاً ناشی از ساختار سنی جمعیت می باشد. یعنی در هر کدام از این سال ها به تدریج بر درصد جمعیت در معرض ازدواج افزوده شده در نتیجه تعداد و درصد ازدواج نیز افزایش یافته است. خارج قسمت تعداد طلاق ها در یک سال به کل جمعیت میانه همان سال ضربدر 1000 میزان خام طلاق را نشان میدهد. این رقم در سال های 90- 1365 به ترتیب برابر با 71/0، 62/0، 33/1و 91/1 در هزار بوده است. مقایسه این ارقام نشان میدهد که طی دهه 75-1365 میزان خام طلاق با کمی کاهش همراه بوده که نشان از بهبود وضعیت زناشویی درکشور دارد ولی در سال های 1385 و 1390 این میزان با افزایش نسبی همراه بوده است. شاخص دیگری در مطالعات مربوط به ازدواج و طلاق مورد استفاده قرار می گیرد که نسبت طلاق به هر صد ازدواج می باشد. این نسبت در سال های مطالعه(90- 1365) به ترتیب برابر 35/10، 89/7، 08/12و 33/16 درصد بدست آمده است(جدول شماره1).
جدول شماره (1) تعداد ازدواج وطلاق، نسبت طلاق به صد ازدواج و میزان های خام ازدواج و طلاق در ایران
طی سال های 90- 1365
شاخص 1365 1375 1385 1390
ازدواج 340342 479263 778291 874792
طلاق 35211 37817 94039 142841
نسبت طلاق به هر صد ازدواج 35/10 89/7 08/12 33/16
میزان خام ازدواج 88/6 98/7 04/11 68/11
میزان خام طلاق 71/0 63/0 33/1 91/1
ماخذ: سازمان ثبت احوال کشور
درصد رشد سالانه طلاق طی سال های 75- 1365 ( به شرح جدول 2 ) از متوسط رشد سالانه کل جمیعت کشور کمتر بوده است که بیانگر بهبود وضعیت زناشویی در کشور می باشد، ولی طی سال های 85- 1375 و 90- 1385 ما شاهد رشد چشمگیر تعداد طلاق در کشور می باشیم که در دوره اول به میزان 6 برابر و در دوره دوم حدود 7 برابر رشد سالانه جمعیت کشور با افزایش همراه بوده است.
جدول شماره(2) درصد رشد سالانه ازدواج، طلاق و کل جمعیت کشور در طی سال های 90- 1365
درصد رشد سالانه
75-1365 85-1375 90-1385
ازدواج 48/3 97/4 37/2
طلاق 72/0 54/9 72/8
کل جمعیت 96/1 62/1 25/1
ماخذ: محاسبه شده توسط محقق براساس آمار سازمان ثبت احوال کشور
میانگین سن ازدواج
میانگین سن ازدواج هر دو جنس طی سال های مورد بررسی افزایش داشته است. برای مردان از 8/23 سال در سال 1365 به 28 سال در سال 1390 افزایش داشته در حالیکه برای زنان از 9/19 سال در سال 1365 به 1/25 سال در سال 1390 افزایش یافته است. این افزایش باعث کاهش فاصله سن زوجین از 9/3 سال در سال 1365 به 9/2 سال در سال 1390 شده است. در سالهای 1385 و 1390 زوجین در زمان ازدواج بطور متوسط 3 سال با یکدیگر اختلاف سنی داشته اند.
جدول شماره(3) میانگین سن ازدواج جمعیت دهساله به بالا در سال های 90- 1365 به تفکیک جنس
سال زن مرد اختلاف سن زوجین
1365 9/19 8/23 9/3
1375 4/22 6/25 2/3
1385 8/23 7/26 9/2
1390 1/25 28 9/2
ماخذ: محاسبه شده توسط محقق بر اساس آمار سرشماری سال های 90- 1365
لازم به ذکر است تمامی آمارهای ارائه شده در این گفتگو از طرح تحقیقی به نام مطالعه تطبیقی سطح، روند و تعیین کننده های طلاق در ایران و کشورهای منتخب منطقه، طی دو دهه اخیر که توسط خانم دکتر شهلا کاظمی پور در مرکز مطالعات و پژوهش های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه انجام گردیده اقتباس شده ا ست.

علت بالا رفتن سن ازدواج جوانان کشور را در چه می دانید؟
علت بالا رفتن سن ازدواج جوانان را در اشاعه تحصیلات و گرایش به آموزش عالی، توسعه شهرنشینی، پیچیدگی اجتماعی ، کسب شغل عمدتاً برای پسران و تجمل گرایی و پرخواهی جوانان می دانم.

علت افزایش طلاق بویژه طلاق عاطفی در کشور را ناشی از چه عواملی می دانید؟
طلاق عاطفی پدیده ای است که از گذشته های دور در جامعه وجود داشته است بطوریکه در گذشته رسم بوده که زن با چادر سفید به خانه بخت رفته و با کفن سفید از دنیا می رفت. طلاق عاطفی از گذشته های دور بوده است لیکن بدلیل بیسوادی و کم سوادی زنان، عدم تمکن مالی ، زنان می سوختند و می ساختند ولی در سال های اخیر به دلیل باز بودن جامعه برای خانم ها فرصت های زیادی فراهم شده تا خانم ها بتواند تحصیل کنند و شاغل شوند. از نظر اجتماعی علت افزایش طلاق را می توان در تجمل گرایی و زیادخواهی زوجین بخصوص دختران و خانواده های آنها ، هزینه های بالای ازدواج ، وجود مهریه های سنگین ، گسترش شهرنشینی و افزایش پیچیدگی های اجتماعی ، عدم تجانس فرهنگی ، شیوه های همسر گزینی و ..... دانست.
به نظر شما در سیاستگذاری های اجتماعی چه رویکردی اتخاذ شود تا زمینه پیشگیری از طلاق و افزایش ازدواج فراهم شود.
ما باید مطالعه و بررسی کنیم که چرا سن ازدواج بالا رفته است و سیاست ها و برنامه هایی فراهم کنیم تا جوانان راحت تر و آسان تر ازدواج کنند چشم هم چشمی روز به روز در جامعه ما در حال افزایش است. معضل اصلی در کشور ما نبودن یک فرهنگ صحیح برای ازدواج می باشد ازدواجی که با چانه زنی شروع می شود آخرش به طلاق می انجامد. به نظر من ، ما مشکل طلاق نداریم بلکه مشکل اساسی ما ازدواج است چرا که در سال های اخیر ازدواج های ما با تجمل گرایی و زیاده خواهی همراه شده است.

این گفتگو توسط آقای مجید کاظمی کارشناس دفتر امور آسیب های اجتماعی با خانم دکتر شهلا کاظمی پور در تاریخ 21/6/1391 انجام شده است.